چگونه یک مقاله علمی را برای ژورنال‌های معتبر آماده کنیم؟ (با چک‌لیست پیش از ارسال)
آماده‌سازی مقاله برای ارسال به مجله، از سنجش آمادگی پژوهش و انتخاب مجله معتبر تا راهنمای نویسندگان، اعلام‌های اخلاقی، پیشگیری از دسک ریجکت و چک‌لیست نهایی.
- نویسنده
- دکتر میربهادر یزدانی
- انتشار
- زمان مطالعه
- ۱۶ دقیقه
فهرست مطالب
- آماده‌سازی مقاله برای ارسال به مجله از کجا شروع می‌شود؟
- آیا پژوهش و نتایج شما برای یک مقاله ژورنالی آماده است؟
- مجله هدف را چگونه انتخاب و اعتبارسنجی کنیم؟
- راهنمای نویسندگان مجله را چطور به چک‌لیست تبدیل کنیم؟
- ساختار مقاله را چگونه با استاندارد مجله هماهنگ کنیم؟
- عنوان، چکیده و کلمات کلیدی
- روش‌ها و یافته‌ها: از راهنماهای گزارش‌دهی استفاده کنید
- ارجاع‌دهی و فهرست منابع
- جدول‌ها، شکل‌ها و فایل‌های تکمیلی
- نویسندگی، اخلاق پژوهش و اعلام‌ها را چگونه آماده کنیم؟
- چه کسی باید نویسنده مقاله باشد؟
- تعارض منافع و منابع حمایت مالی
- تأییدیه اخلاق، داده‌ها و رضایت‌نامه‌ها
- استفاده از هوش مصنوعی را چگونه اعلام کنیم؟
- ارسال همزمان، انتشار تکراری و پیش‌چاپ
- کاور لتر و سامانه ارسال: چه چیزهایی باید آماده باشد؟
- دسک ریجکت چیست و چه چیزهایی احتمال آن را بیشتر میکند؟
- چک‌لیست نهایی پیش از ارسال مقاله
- بعد از ارسال مقاله چه اتفاقی می‌افتد و چگونه به داوران پاسخ دهیم؟
- آیا آماده‌سازی دقیق، پذیرش مقاله را قطعی میکند؟
آماده‌سازی مقاله برای ارسال به مجله یعنی پیش از سابمیت مطمئن شوید که پژوهش شما پیام روشن و کاملی دارد، مجله هدف هم معتبر است و هم با موضوع و نوع مقاله شما جور است، و متن و فایل‌ها دقیقاً مطابق راهنمای نویسندگان همان مجله تنظیم شده‌اند. اعلام‌های لازم درباره نویسندگی، تعارض منافع، تأییدیه اخلاق، داده‌ها و استفاده از هوش مصنوعی هم باید کامل باشد. در این راهنما این مراحل را به ترتیب می‌بینید و در پایان یک چک‌لیست پیش از ارسال دارید.
دو نکته را از همین ابتدا در نظر داشته باشید. اول اینکه الزامات مجله‌ها با هم فرق دارد؛ هر جا این راهنما با راهنمای مجله هدف شما متفاوت بود، حرف مجله ملاک است. دوم اینکه آماده‌سازی دقیق احتمال رد شدن به دلایل قابل‌پیشگیری را کم میکند، اما هیچ‌کس، از جمله خود نویسنده یا هر مؤسسه‌ای، نمی‌تواند از پیش قول پذیرش مقاله را بدهد؛ تصمیم نهایی با سردبیر و داوران است.
آماده‌سازی مقاله برای ارسال به مجله از کجا شروع می‌شود؟
ترتیب کار اهمیت دارد. اگر اول متن را با قالب یک مجله تنظیم کنید و بعد مجله را عوض کنید، باید دوباره قالب‌بندی کنید. انتخاب نادرست مجله هم ممکن است به رد شدن بدون داوری به دلیل «خارج از حوزه بودن» برسد و زمان قالب‌بندی دوباره را هدر دهد (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۲۶). پیشنهاد ما این ترتیب است:
- سنجش آمادگی خود پژوهش و یافته‌ها؛
- انتخاب مجله و راستی‌آزمایی اعتبار آن؛
- خواندن راهنمای نویسندگان و تبدیل آن به چک‌لیست؛
- تنظیم ساختار، چکیده، منابع، جدول‌ها و شکل‌ها؛
- آماده کردن اعلام‌ها و فایل‌های جانبی؛
- نوشتن کاور لتر و تکمیل سامانه ارسال؛
- بازبینی نهایی با چک‌لیست.
شکل ۱. ترتیب پیشنهادی آماده‌سازی مقاله در سه مرحله. طراحی: شریف پیپر.
آیا پژوهش و نتایج شما برای یک مقاله ژورنالی آماده است؟
پیش از هر کار فنی، از خودتان بپرسید که آیا واقعاً مقاله‌ای برای ارسال دارید. پرسش‌های زیر پیشنهاد تحریریه شریف پیپر است و از راهنمای یک مجله خاص گرفته نشده است:
- آیا می‌توانید پرسش پژوهش و یافته اصلی را در دو جمله ساده بنویسید؟ اگر نه، احتمالاً پیام مقاله هنوز روشن نیست.
- آیا تحلیل‌ها کامل‌اند یا هنوز بخشی از داده‌ها در حال تحلیل است؟
- آیا نتیجه‌گیری‌ها فقط همان چیزی را می‌گویند که داده‌ها نشان می‌دهند؟ چکیده باید محدودیت‌های مهم را بگوید و یافته‌ها را بیش از حد تفسیر نکند (ICMJE).
- آیا مدارک تأیید اخلاق پژوهش را دارید؟ بخش روش‌ها باید بگوید پژوهش را یک نهاد مستقل مانند کمیته اخلاق تأیید کرده است (ICMJE).
- آیا می‌توانید بگویید داده‌ها کجا و با چه شرایطی در دسترس‌اند؟ بسیاری از ناشران این را در قالب بیانیه دسترس‌پذیری داده می‌خواهند (بخش اعلام‌ها را ببینید).
اگر پاسخ یکی از این پرسش‌ها منفی است، بهتر است اول آن را حل کنید. این مشکلات معمولاً با قالب‌بندی یا ویرایش زبانی برطرف نمی‌شوند.
مجله هدف را چگونه انتخاب و اعتبارسنجی کنیم؟
مجله نامناسب سه هزینه دارد: رد شدن بدون داوری چون موضوع در حوزه مجله نیست؛ داوری نامناسب، چون مجله داور متخصص آن موضوع را ندارد؛ و انتشاری که دیده نمی‌شود، چون مخاطبان آن حوزه آن مجله را دنبال نمی‌کنند (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۲۶–۲۷). همه مجله‌ها، از جمله مجلات معتبر، دامنه موضوعی تعریف‌شده‌ای دارند. پس پیش از انتخاب، با همکاران مشورت کنید، بیانیه اهداف و حوزه (Aims and Scope) و راهنمای نویسندگان را بخوانید و شماره‌های اخیر مجله را ببینید تا بفهمید هیئت تحریریه فعلی واقعاً چه نوع مقاله‌هایی منتشر میکند (همان، ص ۲۷).
برای سنجش اعتبار مجله، این سه کار را انجام دهید:
- ادعای نمایه را در خود نمایه بررسی کنید. به لوگوها و فهرست نمایه‌ها در سایت مجله بسنده نکنید. نام و شاپای (ISSN) مجله را مستقیماً در Master Journal List کلاریویت (برای وب آو ساینس) یا در پایگاه اسکوپوس جست‌وجو کنید. این بررسی را نزدیک به زمان ارسال انجام دهید، چون وضعیت نمایه ثابت نیست. مجلات نمایه‌شده در اسکوپوس بهطور مستمر ارزیابی مجدد می‌شوند و ممکن است پوشش آن‌ها متوقف شود (سیاست انتخاب محتوای اسکوپوس).
- هزینه‌ها را پیش از ارسال پیدا کنید. اگر مجله‌ای هزینه‌ای از نویسنده می‌گیرد (مثلاً هزینه انتشار، هزینه بررسی یا هزینه ارسال)، باید آن را پیش از شروع فرایند ارسال، به‌روشنی و در جای قابل‌دیدن روی سایت اعلام کند. اگر هزینه‌ای نمی‌گیرد، این را هم باید صریح بگوید (اصول شفافیت DOAJ).
- نشانه‌های هشدار را جدی بگیرید. نشانه‌های مجلات جعلی (Predatory) این‌هاست: ایمیل‌های ناخواسته و تبلیغ پرسروصدا، وعده انتشار بسیار سریع، سایت ضعیف و پر از خطا، تعداد بسیار کم مقاله منتشرشده و فهرست سردبیرانی که گاهی بدون رضایت خودشان درج شده است (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۱۱). به مقاله‌های چنین مجلاتی ارجاع هم ندهید (ICMJE).
برای چک‌لیست کامل تشخیص مجله نامعتبر، بخش چگونه مجله جعلی و نامعتبر را تشخیص دهیم در صفحه پذیرش مقاله را ببینید. اگر مجله داخلی است، فهرست مرجعی را که دانشگاه یا مؤسسه شما برای ارزیابی مجلات قبول دارد، از خود آن نهاد بپرسید؛ این معیارها از جایی به جای دیگر فرق میکند.
راهنمای نویسندگان مجله را چطور به چک‌لیست تبدیل کنیم؟
پایه آماده‌سازی، پیروی از راهنمای نویسندگان همان مجله است (وایلی). راهنمای نویسندگان مجله (Guide for Authors) معمولاً طولانی است و همه بخش‌هایش به مقاله شما مربوط نیست. پیشنهاد عملی ما این است که پیش از ویرایش متن، این موارد را از راهنما استخراج کنید و در یک فهرست کوتاه بنویسید:
- نوع مقاله‌ای که می‌فرستید (پژوهشی، مروری، کوتاه و …) و سقف کلمات، جدول‌ها و شکل‌های همان نوع؛
- ساختار و سقف کلمات چکیده و تعداد کلمات کلیدی؛
- ترتیب و نام بخش‌های اصلی و اینکه صفحه عنوان جدا باشد یا نه؛
- سبک ارجاع‌دهی و شیوه نوشتن منابع؛
- قالب، وضوح و شیوه بارگذاری شکل‌ها، و جای جدول‌ها (داخل متن یا انتهای فایل)؛
- فهرست فایل‌ها و فرم‌هایی که سامانه می‌خواهد؛
- اعلام‌های لازم: مشارکت نویسندگان، تعارض منافع، حمایت مالی، اخلاق، داده‌ها و هوش مصنوعی؛
- لزوم یا اختیاری بودن کاور لتر؛
- اگر داوری دوسوکور است، چگونگی حذف نام و مشخصات نویسندگان از فایل اصلی.
این فهرست، چک‌لیست ارسال مقاله مخصوص همان مجله است. اگر مجله را عوض کنید، باید فهرست را از نو بسازید.
ساختار مقاله را چگونه با استاندارد مجله هماهنگ کنیم؟
متن مقاله‌های پژوهشی اصیل معمولاً در قالب IMRAD (مقدمه، روش‌ها، یافته‌ها و بحث) نوشته می‌شود؛ قالبی که دلبخواهی نیست و روند خود کشف علمی را بازتاب می‌دهد (ICMJE). برخی رشته‌ها و انواع مقاله ساختار دیگری دارند؛ ملاک، راهنمای مجله و مقاله‌های اخیر همان مجله است.
درباره فرمت مقاله برای ژورنال: در نسخه ارسالی لازم نیست صفحه‌آرایی نهایی مجله را تقلید کنید، اما ساختار عنوان‌ها و سبک ارجاع مجله را باید رعایت کنید. شماره‌گذاری پیوسته سطرها هم ارجاع سردبیر و داوران به متن را آسان‌تر میکند (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۱۳۸). اگر راهنمای مجله شما چیز دیگری خواسته، از راهنما پیروی کنید.
عنوان، چکیده و کلمات کلیدی
سردبیر و داوران معمولاً اول عنوان و چکیده را می‌بینند. چکیده باید زمینه و هدف پژوهش، روش‌های اصلی، یافته‌های اصلی و نتیجه‌گیری‌های اصلی را بیاورد، بر جنبه‌های تازه و مهم تأکید کند و محدودیت‌های مهم را هم بگوید (ICMJE). در مجله‌هایی که از این توصیه‌ها پیروی میکنند، مقاله‌های پژوهشی اصیل، مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها به چکیده ساختاریافته نیاز دارند. پیشنهاد ما این است که چکیده را آخر از همه و بعد از نهایی شدن یافته‌ها بنویسید و مطمئن شوید هر عددی که در آن هست با متن و جدول‌ها یکی است. تعداد و شیوه انتخاب کلمات کلیدی را هم راهنمای مجله تعیین میکند.
روش‌ها و یافته‌ها: از راهنماهای گزارش‌دهی استفاده کنید
راهنمای گزارش‌دهی (Reporting Guideline) فهرستی است که می‌گوید در گزارش هر نوع مطالعه چه جزئیاتی باید بیاید تا دیگران بتوانند آن را ارزیابی کنند. چند نمونه شناخته‌شده: CONSORT برای کارآزمایی‌های تصادفی‌شده، STROBE برای مطالعات مشاهده‌ای، PRISMA برای مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها و STARD برای مطالعات دقت تشخیصی (ICMJE). بانک شبکه EQUATOR بیش از ۷۰۰ راهنمای گزارش‌دهی را گرد آورده است. در این بانک برای پژوهش کیفی هم راهنماهایی مانند SRQR پیدا می‌شود.
اگر مجله شما پر کردن چک‌لیست یکی از این راهنماها را می‌خواهد، آن را همراه مقاله بفرستید. حتی اگر نخواسته، مرور آن پیش از ارسال کمک میکند جزئیات جاافتاده در روش‌ها و یافته‌ها را پیدا کنید.
ارجاع‌دهی و فهرست منابع
در ارجاع‌دهی این نکته‌ها را رعایت کنید (ICMJE):
- تا جای ممکن به منبع پژوهشی اصلی ارجاع دهید، نه فقط به مقاله‌های مروری.
- ارجاع نباید برای پیشبرد منافع شخصی به کار برود.
- اگر به پیش‌چاپ (Preprint) ارجاع می‌دهید، پیش‌چاپ بودن آن باید در ارجاع روشن باشد.
- نویسندگان مسئول‌اند بررسی کنند که هیچ‌یک از منابع، مقاله بازپس‌گرفته‌شده (Retracted) نباشد، مگر اینکه به خود بازپس‌گیری اشاره می‌کنید.
- متن تولیدشده با هوش مصنوعی را نمی‌توان منبع اصلی معرفی کرد.
پیشنهاد ما: پیش از ارسال، همه منابع را یک بار با پایگاه یا منبع اصلی تطبیق دهید. هم مطمئن شوید که منبع واقعاً وجود دارد و هم اینکه ادعایی را که به آن نسبت داده‌اید واقعاً می‌گوید. سبک ارجاع را هم یکدست و مطابق راهنمای مجله کنید.
جدول‌ها، شکل‌ها و فایل‌های تکمیلی
جدول‌ها را به ترتیب اولین ارجاع در متن شماره‌گذاری کنید و برای هر جدول عنوانی کوتاه بنویسید که بدون مراجعه به متن هم قابل‌فهم باشد. اگر داده‌ای را از منبع منتشرشده یا منتشرنشده دیگری استفاده می‌کنید، اجازه بگیرید و منبع را کامل ذکر کنید (ICMJE). برای شکل‌هایی که قبلاً جای دیگری منتشر شده‌اند، پیشنهاد ما این است که سیاست مجله هدف و ناشر اصلی درباره مجوز بازنشر را پیش از ارسال بررسی کنید.
در مجلات نیچر، پردازش متعارف تصویر پذیرفتنی است، به شرط اینکه تصویر نهایی داده اصلی را درست نشان دهد؛ سردبیران ممکن است تصاویر را با نرم‌افزار بررسی کنند و فایل‌های پردازش‌نشده را بخواهند (سیاست صداقت تصویر نیچر). پس نسخه خام تصاویر و داده‌ها را نگه دارید. جدول‌های پشتیبان که برای متن اصلی بیش از حد مفصل‌اند ممکن است در نسخه الکترونیکی، در یک آرشیو یا به‌صورت فایل تکمیلی (Supplementary) منتشر شوند، اگر مجله اجازه دهد (ICMJE). نام، شماره و ارجاع به این فایل‌ها را هم مطابق راهنمای مجله تنظیم کنید.
نویسندگی، اخلاق پژوهش و اعلام‌ها را چگونه آماده کنیم؟
در بسیاری از راهنماهای فارسی که بررسی کردیم، این بخش کوتاه برگزار شده است، در حالی که نقص در آن ممکن است بررسی را به تأخیر بیندازد. برای نمونه، در مجلات نیچر اگر داده خام تصویر در صورت درخواست در دسترس نباشد، ممکن است داوری تا رفع مشکل متوقف شود.
چه کسی باید نویسنده مقاله باشد؟
ICMJE نویسندگی را بر پایه چهار معیار تعریف میکند که همه با هم لازم‌اند:
- مشارکت جدی در طراحی پژوهش، یا گردآوری، تحلیل یا تفسیر داده‌ها؛
- نوشتن متن یا بازبینی انتقادی آن از نظر محتوای علمی مهم؛
- تأیید نهایی نسخهای که قرار است منتشر شود؛
- پذیرش پاسخ‌گویی درباره همه جنبه‌های کار.
شکل ۲. آزمون چهارمعیاری نویسندگی، بر پایه توصیه‌های ICMJE. طراحی: شریف پیپر.
کسی که همه این معیارها را ندارد نباید نویسنده باشد و باید در بخش قدردانی (Acknowledgments) از او یاد شود. فعالیت‌هایی مانند تأمین بودجه، سرپرستی کلی گروه پژوهشی، پشتیبانی اداری، ویرایش زبانی و نمونه‌خوانی، به‌تنهایی معیار نویسندگی نیستند (ICMJE). برای شرح سهم هر نویسنده، برخی مجله‌ها از طبقه‌بندی CRediT استفاده میکنند. این طبقه‌بندی ۱۴ نقش مشارکت در پژوهش را تعریف کرده است. ترتیب نام‌ها و انتخاب نویسنده مسئول هم پیش از ارسال باید با توافق همه نویسندگان روشن شود؛ این موضوع در بخش ترتیب اسامی نویسنده‌ها در صفحه سابمیت مقاله توضیح داده شده است.
تعارض منافع و منابع حمایت مالی
روابط و فعالیت‌هایی را که ممکن است بر کارتان اثر بگذارند یا چنین به نظر برسند اعلام کنید (ICMJE). منابع حمایت از پژوهش و نقش حامی در طراحی، تحلیل، نگارش یا تصمیم به ارسال هم باید گفته شود. ICMJE برای این کار فرم افشای استانداردی دارد که مجلات عضو آن را الزامی کرده‌اند. مجله شما ممکن است همین فرم یا فرم خودش را بخواهد. پیشنهاد ما این است که اگر تعارض منافعی ندارید، این را هم صریحاً بنویسید.
تأییدیه اخلاق، داده‌ها و رضایت‌نامه‌ها
اگر پژوهش شما با انسان یا حیوان سروکار دارد، شماره و نام کمیته اخلاق تأییدکننده را آماده داشته باشید. اگر راهنمای مجله رضایت‌نامه یا مدرک دیگری خواسته، آن را هم پیش از ورود به سامانه آماده کنید. درباره داده‌ها: همه مقاله‌های اصیل در مجلات اسپرینگر نیچر باید بیانیه دسترس‌پذیری داده (Data Availability Statement) داشته باشند (سیاست داده اسپرینگر نیچر). این بیانیه می‌گوید چه داده‌هایی در دسترس است، کجا و با چه شرایطی، حتی وقتی داده‌ها را نمی‌توان عمومی کرد. ناشران دیگر هم سیاست‌های مشابه یا متفاوتی دارند؛ متن دقیق را از راهنمای مجله خود بگیرید.
استفاده از هوش مصنوعی را چگونه اعلام کنیم؟
اگر از فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی (مانند مدل‌های زبانی بزرگ، چت‌بات‌ها یا تولیدکننده‌های تصویر) استفاده کرده‌اید، چگونگی آن را هم در کاور لتر و هم در بخش مناسب مقاله شرح دهید؛ مثلاً کمک در نگارش در بخش قدردانی می‌آید. هوش مصنوعی را هم نباید نویسنده یا هم‌نویسنده معرفی کرد. توصیه‌های ICMJE همچنین از مجلات می‌خواهد این پرسش را هنگام ارسال مطرح کنند. الزویر هم هنگام ارسال بیانیه افشای استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی می‌خواهد. در مجلات نیچر هم نویسندگان مسئول کامل اصالت، دقت و صداقت کارند و ساختن داده، منبع یا نتیجه غیرمجاز است (سیاست هوش مصنوعی نیچر).
این قواعد از مجله‌ای به مجله دیگر فرق میکند. پیش از ارسال، سیاست هوش مصنوعی مجله هدف را بخوانید. برای استفاده درست از این ابزارها در نگارش، راهنمای کاربرد ChatGPT در مقاله‌نویسی علمی را هم ببینید.
ارسال همزمان، انتشار تکراری و پیش‌چاپ
یکی از پرسش‌های پرتکرار درباره ارسال همزمان مقاله به چند مجله است. پاسخ روشن است: یک مقاله را نباید همزمان به بیش از یک مجله فرستاد، چه به همان زبان و چه به زبانی دیگر (ICMJE). دلیلش این است که ممکن است دو مجله همزمان مدعی انتشار یک مقاله شوند و بی‌جهت هر دو آن را داوری کنند. به همین دلیل در نامه ارسال اعلام می‌کنید که مقاله همزمان جای دیگری در دست بررسی نیست (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۱۴۴). اگر مقاله یا بخشی از آن قبلاً به‌صورت پیش‌چاپ منتشر شده، اطلاع دادن آن به مجله مسئولیت نویسنده است (ICMJE). سیاست مجله هدف درباره پیش‌چاپ را هم جداگانه بررسی کنید.
کاور لتر و سامانه ارسال: چه چیزهایی باید آماده باشد؟
کاور لتر در مجله نیچر اختیاری است، اما فرصت خوبی است تا به‌اختصار بگویید اهمیت کار چیست و چرا با مجله تناسب دارد، بی‌آنکه اطلاعات چکیده و مقدمه را تکرار کنید. این نامه به داوران داده نمی‌شود و جای اطلاعات محرمانه‌ای مانند تعارض منافع و کارهای مرتبطی است که در دست انتشار یا ارسال‌شده به جای دیگرند (معیارها و فرایند سردبیری نیچر). در نامه ارسال همچنین بگویید همه نویسندگان محتوای مقاله را می‌دانند و با آن موافق‌اند، مقاله یافته‌های تازه و منتشرنشده دارد و جای دیگری در دست بررسی نیست (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۴۷ و ۱۴۴).
برای نوشتن این نامه با نمونه آماده، راهنمای کاور لتر مقاله را ببینید. فهرست فایل‌هایی که سامانه‌ها معمولاً می‌خواهند، مانند فایل اصلی، صفحه عنوان، فرم‌ها و فایل‌های تکمیلی، هم در بخش فایل‌های لازم برای سابمیت مقاله آمده است. پیش از ورود به سامانه، این اطلاعات را دم دست داشته باشید: نام کامل، وابستگی سازمانی و ایمیل همه نویسندگان، شناسه ORCID در صورت نیاز، عنوان و چکیده نهایی، کلمات کلیدی، اطلاعات حمایت مالی و متن همه اعلام‌ها.
دسک ریجکت چیست و چه چیزهایی احتمال آن را بیشتر میکند؟
دسک ریجکت (Desk Reject) یعنی سردبیر مقاله را بدون فرستادن برای داوری همتا رد کند. مجله‌ها آن‌قدر پرکار شده‌اند که اولین تصمیم را اغلب خود سردبیر و پس از مرور سریع مقاله می‌گیرد (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۱۴۴). این تصمیم یعنی اینکه آیا مقاله برای داوری فرستاده شود یا بدون داوری برگردد. در مجله نیچر هم اولین مرحله بررسی هر مقاله جدید همین تصمیم است؛ این قضاوت اولیه درباره درستی فنی کار نیست و سردبیران به خوانایی متن هم توجه ویژه دارند (نیچر).
شکل ۳. مسیر کلی مقاله پس از ارسال و جایگاه دسک ریجکت، بر پایه فرایند سردبیری Nature و لوئی (۲۰۲۱). جزئیات در هر مجله فرق دارد. طراحی: شریف پیپر.
دلایل رد شدن مقاله در این مرحله را هر مجله‌ای به شیوه خود توضیح می‌دهد و آمار قابل‌اتکایی که برای همه مجله‌ها صدق کند در دست نیست. با این حال، بر پایه منابع بالا، این موارد قابل‌پیشگیری‌اند (جمع‌بندی تحریریه):
- مقاله در حوزه موضوعی مجله نیست (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۲۶)؛
- نوع مقاله، طول یا ساختار با راهنمای نویسندگان نمی‌خواند؛
- یافته اصلی و نوآوری کار در عنوان، چکیده و کاور لتر روشن نیست؛
- متن برای سردبیر به‌سختی خوانده می‌شود؛
- اعلام‌ها، تأییدیه اخلاق، بیانیه داده یا چک‌لیست گزارش‌دهی ناقص است؛
- نشانه‌ای از ارسال تکراری یا هم‌پوشانی اعلام‌نشده با کار منتشرشده دیده می‌شود.
دسک ریجکت همیشه به معنای ضعف علمی کار نیست. اگر رخ داد، دلیل اعلام‌شده را بخوانید، مقاله را برای مجله بعدی دوباره و کامل مطابق راهنمای آن تنظیم کنید و یک فایل را بدون تغییر به مجله بعدی نفرستید.
چک‌لیست نهایی پیش از ارسال مقاله
این فهرست را پیش از زدن دکمه ارسال یک بار کامل مرور کنید. فهرست بر پایه منابع این مقاله تهیه شده و جای راهنمای مجله شما را نمی‌گیرد:
- پرسش پژوهش و یافته اصلی در عنوان و چکیده روشن است و نتیجه‌گیری فراتر از داده‌ها نمی‌رود.
- مجله هدف با موضوع و نوع مقاله جور است و ادعای نمایه آن را در خود نمایه بررسی کرده‌اید.
- هزینه‌های احتمالی را از سایت رسمی مجله دیده‌اید.
- نوع مقاله، سقف کلمات، تعداد جدول‌ها و شکل‌ها و ساختار چکیده با راهنمای نویسندگان می‌خواند.
- اگر راهنمای گزارش‌دهی متناسب با نوع مطالعه وجود دارد، آن را رعایت کرده‌اید و در صورت درخواست، چک‌لیستش را پیوست کرده‌اید.
- همه منابع وجود دارند، با سبک مجله نوشته شده‌اند و هیچ‌کدام مقاله بازپس‌گرفته‌شده یا منتشرشده در مجله جعلی نیست.
- جدول‌ها و شکل‌ها به ترتیب ارجاع شماره‌گذاری شده‌اند، عنوان گویا دارند و نسخه خام تصاویر را نگه داشته‌اید.
- همه نویسندگان معیارهای نویسندگی را دارند، نسخه نهایی را دیده‌اند و با ترتیب نام‌ها موافق‌اند.
- اعلام تعارض منافع، حمایت مالی، تأییدیه اخلاق، بیانیه داده و اعلام استفاده از هوش مصنوعی کامل است.
- مقاله همزمان جای دیگری در دست بررسی نیست و پیش‌چاپ یا هم‌پوشانی احتمالی را به مجله اطلاع داده‌اید.
- اگر داوری دوسوکور است، نام و نشانی نویسندگان از فایل اصلی و ویژگی‌های فایل حذف شده است.
- کاور لتر برای همین مجله و همین سردبیر نوشته شده و چکیده را تکرار نمی‌کند.
- یک نفر غیر از نویسنده اصلی، نسخه نهایی را از نظر غلط‌های تایپی، شماره‌ها و یکدستی اصطلاحات خوانده است.
- فایل PDF ساخته‌شده سامانه را پیش از تأیید نهایی کامل باز کرده و دیده‌اید.
بعد از ارسال مقاله چه اتفاقی می‌افتد و چگونه به داوران پاسخ دهیم؟
بعد از ارسال، معمولاً سردبیر اول درباره فرستادن مقاله برای داوری تصمیم می‌گیرد. اگر مقاله به داوری برود، نتیجه ممکن است پذیرش، اصلاح جزئی یا اساسی، یا رد باشد. اگر نگران طولانی شدن این مرحله هستید، راهنمای پیگیری وضعیت مقاله در مرحله Under Review زمان و شیوه درست پیگیری را توضیح می‌دهد.
اگر مجله اصلاح خواست، نسخه اصلاح‌شده را همراه با پاسخ نقطه‌به‌نقطه به همه نظرات همه داوران بفرستید؛ مجله نیچر این را صریحاً می‌خواهد. همه هم‌نویسندگان هم باید تغییرات و پاسخ‌ها را ببینند و با آن‌ها موافق باشند (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۴۷). پاسخ مؤدبانه، مستند و بدون جدل، حتی وقتی با داور موافق نیستید، بخشی از همین کار حرفهای است. شیوه نوشتن نامه پاسخ به داوران و فایل‌های لازم در صفحه ریوایز مقاله به تفصیل آمده است.
آیا آماده‌سازی دقیق، پذیرش مقاله را قطعی میکند؟
خیر. آماده‌سازی خوب کمک میکند مقاله به دلایل شکلی و قابل‌پیشگیری رد نشود و ارزیابی بر خود پژوهش متمرکز شود. اما تصمیم درباره ارزش علمی، تناسب با مجله و اولویت‌های آن با سردبیر و داوران است. استفاده از خدمات ویرایش هم نه الزام است و نه پذیرش مقاله را قطعی میکند (اسپرینگر نیچر، آموزش نگارش مقاله ژورنالی). از هر کسی که «پذیرش حتمی» یا «چاپ قطعی» وعده می‌دهد، با احتیاط بپرسید این وعده چگونه بدون دخالت در داوری مستقل ممکن است.
اگر برای خوانایی متن انگلیسی به کمک نیاز دارید، ویرایش مقاله پیش از ارسال یکی از گزینه‌هاست. اگر می‌خواهید پیش از ارسال گزارش مشابهت متن را ببینید، گزارش سرقت ادبی و هوش مصنوعی را ببینید. هر دو فقط کیفیت ارائه را بهتر میکنند و جای پژوهش درست، اعلام‌های صادقانه و پیروی از سیاست‌های مجله را نمی‌گیرند.
پرسش‌های متداول
راهنمای نویسندگان مجله را کجا پیدا کنیم؟
در وبسایت خود مجله، معمولاً با عنوانهایی مانند Guide for Authors، Author Guidelines یا Instructions for Authors. این راهنما همیشه بهرایگان در وبسایت مجله در دسترس است (لوئی، ۲۰۲۱، ص ۲۷). نسخهای را مبنا قرار دهید که همان روز ارسال در سایت رسمی مجله منتشر است، نه فایلی که در سایتهای دیگر دستبهدست شده است.
آیا فرمت مقاله برای همه ژورنال‌ها یکسان است؟
خیر. نوع مقاله، سقف کلمات، ساختار چکیده، تعداد کلمات کلیدی، سبک ارجاع و قالب فایل‌ها را راهنمای هر مجله تعیین میکند. برخی مجله‌ها در ارسال اول قالب نهایی را نمی‌خواهند، اما رعایت ساختار عنوان‌ها و سبک ارجاع مجله تقریباً همیشه لازم است. پیش از ارسال، همین موارد را از راهنمای مجله هدف بررسی کنید.
آیا ویرایش زبانی حرفهای پیش از ارسال مقاله الزامی است؟
بهطور کلی الزامی نیست، مگر اینکه مجله خودش بخواهد. استفاده از خدمات ویرایش نه الزام است و نه پذیرش را قطعی میکند (اسپرینگر نیچر). با این حال خوانایی متن در ارزیابی اولیه اهمیت دارد و سردبیران نیچر به آن توجه ویژه میکنند. اگر خودتان از روان بودن متن مطمئن نیستید، ویرایش زبانی میتواند کمک کند.
منابع
- Defining the Role of Authors and Contributors (ICMJE Recommendations) — International Committee of Medical Journal Editors · تاریخ دسترسی: 2026-11-05معیارهای چهارگانه نویسندگی، تقدیر از مشارکت‌کنندگان، اعلام استفاده از هوش مصنوعی
- Preparing a Manuscript for Submission to a Medical Journal (ICMJE Recommendations) — International Committee of Medical Journal Editors · تاریخ دسترسی: 2026-11-05IMRAD، راهنماهای گزارش‌دهی، چکیده، منابع، جدول‌ها و شکل‌ها، تأییدیه اخلاق
- Overlapping Publications (ICMJE Recommendations) — International Committee of Medical Journal Editors · تاریخ دسترسی: 2026-11-05ارسال همزمان، انتشار تکراری، پیش‌چاپ
- Disclosure of Financial and Non-Financial Relationships and Activities, and Conflicts of Interest (ICMJE Recommendations) — International Committee of Medical Journal Editors · تاریخ دسترسی: 2026-11-05فرم افشای تعارض منافع و منابع حمایت
- EQUATOR Network – Reporting guidelines — EQUATOR Network · تاریخ دسترسی: 2026-11-05بانک راهنماهای گزارش‌دهی (بیش از ۷۰۰ راهنما طبق صفحه اصلی)
- CRediT – Contributor Role Taxonomy — NISO · تاریخ دسترسی: 2026-11-05۱۴ نقش مشارکت در پژوهش
- Editorial criteria and processes (Nature) — Springer Nature · تاریخ دسترسی: 2026-11-05تصمیم اولیه سردبیر برای ارسال به داوری، نقش کاور لتر، پاسخ نقطه‌به‌نقطه
- Image integrity and standards (Nature Portfolio editorial policies) — Springer Nature · تاریخ دسترسی: 2026-11-05پردازش مجاز تصویر و درخواست داده خام
- Artificial Intelligence (AI) (Nature Portfolio editorial policies) — Springer Nature · تاریخ دسترسی: 2026-11-05مسئولیت نویسندگان و موارد غیرمجاز استفاده از هوش مصنوعی
- Research data policy — Springer Nature · تاریخ دسترسی: 2026-11-05بیانیه دسترس‌پذیری داده
- Writing a journal manuscript — Springer Nature · تاریخ دسترسی: 2026-11-05ویرایش نه الزام است و نه پذیرش را قطعی میکند
- Generative AI policies for journals — Elsevier · تاریخ دسترسی: 2026-11-05بیانیه افشای استفاده از هوش مصنوعی هنگام ارسال
- Preparing your manuscript — Wiley · تاریخ دسترسی: 2026-11-05پیروی از راهنمای نویسندگان مجله
- Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing — DOAJ · تاریخ دسترسی: 2026-11-05اعلام شفاف هزینه‌ها پیش از ارسال، دامنه موضوعی
- Scopus content policy and selection — Elsevier · تاریخ دسترسی: 2026-11-05ارزیابی مجدد و توقف پوشش مجلات
- Web of Science Master Journal List — Clarivate · تاریخ دسترسی: 2026-11-05ابزار جست‌وجوی مجلات نمایه‌شده؛ فقط به‌عنوان ابزار معرفی شده است
- Writing and Publishing Scientific Papers: A Primer for the Non-English Speaker (Gábor L. Lövei, 2021) — Open Book Publishers (CC BY 4.0) (2021) · تاریخ دسترسی: 2026-11-05صفحات ۱۱، ۲۶–۲۷، ۴۷، ۱۳۸ و ۱۴۴